به گزارش اطلاعات آنلاین، به غیر از زیست شناس ها و جانورشناس ها، افراد کمی به رفتارهای جانوران کوچک به ویژه حشرات دقت می کنند و دلیل علمی و چگونگی مکانیسم آن رفتارها را جستجو می کنند. یکی از این جانوران که ما اغلب آن را مزاحم می دانیم مگس است. وقتی یک مگس شروع به پرواز می کند، سر، بال ها و بدنش با هم هماهنگ می شوند تا بتواند در وضعیت پرواز باقی بماند، از جانوران شکارگر بگریزد یا به جستجوی غذا بپردازد.
در مورد مگس میوه، وقتی حشره نگاه خود را ثابت و به حالت خیره نگه می دارد، در واقع مصرف انرژی بدنش را کاهش داده و در عوض عملکرد پروازی خود را به سطح بهتر و بالاتری می رساند. همچنین وقتی حرکات سر و بدن را با یکدیگر هماهنگ می کند، می تواند دید خود را تثبیت کند و به طرزی مؤثر به پرواز ادامه دهد.
این یافته طی مطالعه ای به دست آمد که پژوهشگران «دانشگاه ایالتی پنسیلوانیا» روی مگس میوه انجام دادند. به نظر می رسد این ویژگی رفتاری در نخستی ها و جانوران دیگر نیز وجود داشته باشد که این امر نشان می دهد جانوران طوری تکامل پیدا کرده اند که بتوانند سر و چشم های خود را به طور مجزا و مستقل از یکدیگر حرکت دهند تا انرژی ذخیره کرده و عملکرد خود را بهتر هدایت کنند. کشف این واقعیت طبیعی می تواند گامی به سوی طراحی روبات های پیشرفته باشد.
اکولوژی رفتارهای مگس میوه برای زیست شناس ها بسیار جالب توجه است. برخی از گونه های آنها برای جفت یابی یا نشان دادن قلمروطلبی حرکات متمایزی از خود بروز می دهند. بسیاری به دلیل رنگ روشن و تند، بسیار خوش نما و البته خودنما هستند!
یکی دیگر از ویژگی های منحصر به فردشان «وانمایی بیتس» (Batesian mimicry) است. بدان معنی که رنگ ها و نقوش بندپایان خطرناک مانند زنبورها یا عنکبوت های جهنده را تقلید می کنند تا از شکار شدن مصون بمانند. به این رفتار که در طول تکامل در آنها شکل گرفته است همگون سازی استتاری نیز می گویند.
پژوهشگران با تکیه بر اطلاعاتی که از رفتار هماهنگ کننده حرکات سر و چشم و بدن در مگس میوه به دست آوردند، یک مدل ریاضیاتی ساخته اند که به طرزی دقیق هماهنگ سازی مشابهی را در جانوران دیگر که از لحاظ دیداری پویا هستند پیش بینی می کند. برای این منظور، از دوربین های پرسرعت استفاده کردند؛ دور تا دور یک مگس میوه را صفحه های نمایش LED کار گذاشتند و تصاویری از آن چه را که یک مگس حین پرواز می بیند در آنها به نمایش در آوردند. بدین شیوه، تجربه غوطه ور شدن در واقعیت مجازی را برای مگس ایجاد کردند؛ علاوه بر این که به حشره القا کردند در حال حرکت آزادانه در محیط باز پیرامونش است.
مگس احاطه شده با تصاویر واقعیت مجازی هم به حرکت های آهسته و هم به حرکت های سریع دیداری در شبیه ساز پرواز واقعیت مجازی واکنش نشان داد. به عبارتی دقیق تر، سر و بدنش را با سرعت های متفاوت به حرکت در آورد. پژوهشگران ریتم حرکات را محاسبه کرده و حرکات سر مگس را ردیابی کردند تا ببینند نگاهش به کدام جهت است، چون چشم هایش به سر متصل هستند و نمی تواند آنها را مستقل از سر حرکت دهد.
این مشاهدات نشان دادند که حرکات بدن و سر مگس در حقیقت مکمل یکدیگر هستند، بدین ترتیب که وقتی واکنش دیداری مگس کندتر می شد، بدن بیشتر به حرکت در می آمد و با سرعت گرفتن تصاویر، سر بیشترین تکان ها را داشت. بنابراین می توان گفت که سر و بدن با عملکرد تکمیل کننده خود پروازی متعادل و تثبیت شده را برای مگس میوه تضمین می کنند، چه سرعت بسیار کم باشد و چه زیاد.
اما کار به این جا ختم نشد. آنها در ادامه سر مگس را بی حرکت کردند و سپس آن را در مقابل همان محرک که تصاویر واقعیت مجازی بود قرار دادند؛ در این حالت، مگس نتوانست به تصاویر سریع واکنش نشان دهد که جای تردیدی باقی نمی گذارد سر نقش مکمل را در حرکت های بدن دارد و برعکس.
عملکرد هماهنگ و دوسویه سر و بدن از نقطه نظر مصرف انرژی قابل تأمل است. با توجه به این که سر مگس از بدنش کوچک تر است نسبت به محرک بیرونی که در اینجا حرکت یا اینرسی است کمتر مقاومت می کند. به عبارتی دیگر، سر در نشان دادن واکنش به حرکت های سریع توانا است و در عوض، بدن که ابعاد بزرگ تری دارد نسبت به حرکت های آهسته بهترین واکنش پذیری را دارد. تنظیم این دو موجب ذخیره انرژی و ارائه عملکرد با کیفیت تری می شود. این واقعیت زیستی حیرت انگیز نه فقط در مورد مگس میوه، بلکه در مورد جانوران دیگر نیز صدق می کند.
برای مقایسه یافته های حاصل از حرکت ها و واکنش های مگس با واکنش های حرکتی جانوران دیگر، «تئوری کنترل» وارد عمل شد. تئوری کنترل شاخه ای از مهندسی و ریاضیات است که با طراحی سیستم های بازخوردی از جمله هدایت خودکار (autopilot) سر و کار دارد.
از همین مدل ریاضیاتی برای بررسی نسبت های اینرسی سر، چشم و بدن حشرات دیگر، موش و پرنده استفاده شد و نتیجه مقایسه داده ها این بود که نحوه حرکت دادن سر و بدن در مگس ها بسیار شبیه به نحوه حرکت سر و چشم ها در نخستی ها است. این موضوع از آن جهت باعث حیرت می شود که این دو گونه جانوری که از لحاظ ظاهری نیز بسیار متفاوت از یکدیگر هستند، صدها میلیون سال پیش طی روند تکامل از هم منشعب شدند.
با توجه به این که مهره داران بیش از 350 میلیون سال پیش از آب به خشکی رسیدند، توسعه مکانیسم های کنترل کننده حرکات سر و چشم ها امتیازهای تکاملی قابل توجهی برایشان به همراه داشته است.